สัปดาห์นี้มาเรียนภาษาญี่ปุ่นขั้นสูงที่ยากมากๆ แต่พบได้ค่อนข้างบ่อยในชีวิตประจำวันกันเถอะ 'โยจิจุคุโกะ (四字熟語; よじじゅくご)' หรือ 'คำประสม 4 ตัวอักษร' เป็นคำประสมชนิดหนึ่งที่เกิดจากการนำอักษรคันจิ 4 ตัวมารวมกันเป็นคำศัพท์ใหม่หนึ่งคำที่มีความหมายใหม่ โยจิจุคุโกะเป็นเรื่องที่แปลกประหลาดอย่างยิ่ง เนื่องจาก **ไม่ใช่คำศัพท์ที่มีอักษรคันจิ 4 ตัวทุกคำที่จะเป็นโยจิจุคุโกะ** ยกตัวอย่างเช่น 民主主義 (ประชาธิปไตย) หรือ 焼肉定食 (อาหารชุดเนื้อย่าง) แม้จะมีอักษรคันจิ 4 ตัวก็ไม่ถือเป็นโยจิจุคุโกะ นิยามของโยจิจุคุโกะมีความคลุมเครืออย่างมาก แม้กระทั่งคนญี่ปุ่นเองก็ยังไม่สามารถให้คำนิยามที่แน่ชัดได้ ด้วยเหตุนี้ผู้เรียนภาษาญี่ปุ่นจึงไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากจำเป็นรายกรณีแบบ case-by-case เท่านั้น ———————————— แนวทางการจำแนกโยจิจุคุโกะในเบื้องต้น ได้แก่ ■ 1. เป็นคำศัพท์ที่มาจากคันจิเสียงจีน 2 ตัวอักษรรวมกันสองคำ เช่น 平身低頭 (へいしんていとう; heishinteitou) ยอมรับสิ่งที่เกิดขึ้นแต่โดยดี (มีที่มาจาก 平身 ยืนตรง + 低頭 ก้มศีรษะ) ■ 2. เป็นคำศัพท์สองคำที่มี 之 คั่นกลาง (อ่านว่า の วิธีการใช้เหมือนคำช่วย の ที่ใช้เชื่อมคำนามสองคำเข้าด้วยกัน) เช่น 他山之石 (たざんのいし; tazannoishi) อุทาหรณ์สิ่งเตือนใจ ■ 3. มี 2 หรือ 3 ตัวอักษรที่อ่านออกเสียงด้วยเสียงคุน (เสียงอ่านคันจิแบบญี่ปุ่น) เช่น 海千山千 (うみせんやません; umisenyamasen) เขี้ยวลากดิน, เจนจัด, มีเล่ห์เหลี่ยมมาก ■ 4. มีความเป็นนิทาน หรือมีประวัติศาสตร์ เรื่องราวความเป็นมา เช่น 呉越同舟 (ごえつどうしゅう; goetsudoushuu) ตกอยู่ในสภาพที่ต้องร่วมมือกันเพื่อความอยู่รอด (ที่มา: นิทานสมัยชุนจูของจีน คนในราชวงศ์อู๋กับศัตรูคู่แค้นบังเอิญนั่งเรือลำเดียวกัน เมื่อเกิดพายุกระหน่ำ ต่างฝ่ายต่างช่วยเหลือกันและกันเพื่อให้รอดชีวิต) ■ 5. สามารถยกความหมายที่เป็นอุปมาอุปไมยได้ เช่น 春夏秋冬 (しゅんかしゅうとう; shunkashuutou) ฤดูกาลทั้ง 4 (ใช้เพื่อเปรียบเปรยว่า 春夏秋冬 คือ "ระยะเวลาตลอดทั้งปี" หรือ "ชีวิตมีหลายรสชาติทั้งทุกข์และสุข อีกทั้งเปลี่ยนแปลงตลอดเวลาเหมือนกับฤดูกาลทั้งสี่" ได้เช่นกัน) ......... อย่างไรก็ตาม มีโยจิจุคุโกะหลายคำที่ไม่เข้ากฎใดๆ ทั้งสิ้น ยกตัวอย่างเช่น 喜怒哀楽 (きどあいらく; kidoairaku) อารมณ์ความรู้สึกที่หลากหลายของมนุษย์ (ประกอบด้วยตัวอักษรโดดๆ 4 ตัวอักษรรวมกัน 喜 ดีใจ 怒 โกรธ 哀 เสียใจ 楽 สนุก) 我武者羅 (がむしゃら; gamushara) บ้าระห่ำ, ทุ่มสุดตัว, อย่างเอาเป็นเอาตาย (ไม่สามารถแยกคำออกจากกันได้เลย) ———————————— ตัวอย่างโยจิจุคุโกะที่พบได้บ่อย: 一生懸命 (いっしょうけんめい; isshoukenmei) พยายามสุดความสามารถ 一石二鳥 (いっせきにちょう; issekinichou) ยิงปืนนัดเดียว ได้นกสองตัว 一獲千金 (いっかくせんきん; ikkakusenkin) ได้กำไรมหาศาลอย่างง่ายในครั้งเดียว 弱肉強食 (じゃくにくきょうしょく; janikukyoushoku) ปลาใหญ่กินปลาเล็ก 花鳥風月 (かちょうふうげつ; kachoufuugetsu) ความงดงามของธรรมชาติ 諸行無常 (しょぎょうむじょう; shogyoumujou) ทุกสิ่งล้วนเป็นอนิจจัง 拳々服膺 (けんけんふくよう; kenkenfukuyou) จำขึ้นใจ จำได้ไม่มีวันลืม 信賞必罰 (しんしょうひつばつ; shinshouhitsubatsu) การให้รางวัลและลงโทษตามกฎอย่างเคร่งครัด จากตัวอย่างข้างต้นจะเห็นว่าอักษรแค่ 4 ตัวอักษรสามารถแสดงความหมายได้กว้างและลึกซึ้งอย่างยิ่ง ใช้คำสั้นกระชับแต่กินความลึก มีนัยซ่อนอยู่นับไม่ถ้วน อีกทั้งสะท้อนให้เห็นถึงสังคม วัฒนธรรม ภูมิปัญญา ศิลปะ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม ประวัติศาสตร์ และชีวิตความเป็นอยู่ของคนสมัยโบราณ ด้วยเหตุนี้ หากใครจำโยจิจุคุโกะและนำไปใช้ได้ถูกสถานการณ์ จะให้ความรู้สึกว่าเป็นคนมีการศึกษาขึ้นมาทันที ———————————— ▍เนื้อหาอ้างอิงจากบทความ "สำนวนสี่ตัวอักษร (Yojijukugo) ในภาษาญี่ปุ่น" เขียนโดย นภสินธุ์ แผลงศร (วารสารมนุษยศาสตร์ปริทรรศน์)